Aktualności

Przez ostatnie miesiące Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego koordynował prace specjalnego Zespołu roboczego. Prace Zespołu roboczego, zainicjowane przez MSWiA, trwały od września do listopada 2025 roku. Ich głównym celem było wypracowanie rozwiązań, które ograniczą lokalne konflikty i zapewnią gminom większe gwarancje proceduralne w procesie zmiany ich terytoriów.

Podczas ostatniego posiedzenia sejmowej Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej, dr Julita Łukomska przedstawiła eksperckie spojrzenie na funkcjonowanie Funduszu Sołeckiego w Polsce.

Radosnych Świąt i pomyślności w nadchodzącym 2026 roku!

Raport NIST przedstawia diagnozę funkcjonowania obecnych zasad dochodów jednostek samorządu terytorialnego oraz rekomendacje zmian. Stanowi merytoryczny wkład w zaplanowaną na 2026 r. analizę skutków ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego z października 2024 r., wskazując zarówno rozwiązania możliwe do szybkiego wdrożenia, jak i obszary wymagające pogłębionych prac analitycznych i legislacyjnych.

Nowy raport "Od dróg do wspólnot. Ewolucja, praktyka i kierunki zmian funduszu sołeckiego w Polsce (2010–2024)" opisuję transformację funduszu sołeckiego, który po 15 latach funkcjonowania stał się trwałym i kluczowym elementem systemu finansów samorządowych, łączącym funkcje fiskalne, organizacyjne i wspólnotowe.

Polski samorząd regionalny stoi przed koniecznością redefinicji swojej roli i zadań. Analizy wskazują, że dotychczasowy model, ukształtowany po reformie z 1998 roku i wzmocniony dzięki środkom Unii Europejskiej, wyczerpuje się – uważają autorzy publikacji poprzedzającej III Debatę Samorządową Narodowego Instytutu Samorządu Terytorialnego.

Pracownik nieświadomie może udostępnić dane osobowe mieszkańców na podstawie, których algorytm będzie trenowany, jest to oczywiście niezgodne z przepisami, gdyż taki cel nie został mieszkańcom przedstawiony, ponadto dane takie mogą zostać upublicznione w ramach innych zapytań przez innych użytkowników – mówi Mariusz Stasiak vel Stasek, Inspektor Danych Osobowych w NIST, a także prowadzący szkolenia na temat sztucznej inteligencji w urzędach JST.

Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego (NIST) opublikował raport, z którego wynika, że emocje wokół zmian granic między gminami w Polsce, są zjawiskiem rzadkim na skalę europejską. Podczas gdy w większości krajów UE korekty mają charakter techniczny, w Polsce wiążą się z silnymi konfliktami lokalnymi, zwłaszcza przy powiększaniu miast kosztem gmin podmiejskich. Nowy raport NIST skupia się na temacie regulacji dotyczących zmian granic i liczby gmin w Europie, wskazując na różnice w podejściu do reform terytorialnych.

13 i 14 października delegacja Narodowego Instytutu Samorządu Terytorialnego wzięła udział w Europejskim Forum Samorządowym. W pierwszym dniu odbyły się dwa panele dyskusyjne, z których jeden poprowadził prof. Paweł Swianiewicz, natomiast drugiego dnia NIST był gospodarzem panelu poświęconego zmianom klimatycznym.

Program Inwestycji Strategicznych Polski Ład, osiąga właśnie swoje apogeum finansowe, realizując wcześniej podjęte zobowiązania. Nowa ustawa o finansowaniu jst koncentruje się na wzmacnianiu dochodów własnych, które dużo lepiej niż programy dotacyjne wzmacniają autonomię lokalną i pozwalają na samodzielny wybór i realizację priorytetów inwestycyjnych. Ale utrzymanie programów dotacyjnych zbliżonych do Polskiego Ładu dla najsłabszych samorządów, byłoby uzasadnione, pod warunkiem zapewnienia większej transparentności i uniknięcia politycznego skrzywienia alokacji.

Prof. Paweł Swianiewicz wygłosił wykład wprowadzający pierwszego dnia Samorządowego Forum Kapitału i Finansów. Drugiego dnia w czterech panelach aktywna była trójka naszych ekspertów.

Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego opublikował wyniki badania, które po raz pierwszy w Polsce oceniają, w wymierny sposób, ekonomiczny wpływ instytucjonalizacji metropolii. Badanie na przykładzie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii (GZM) dowodzi, że jej funkcjonowanie przyniosło pozytywny impuls rozwojowy, przekładający się na wzrost Produktu Krajowego Brutto (PKB) oraz zwiększenie wpływów podatkowych do budżetu państwa.

NIST Nawigator to narzędzie stworzone przez Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego, które ułatwia dostęp do wiedzy o polskim samorządzie terytorialnym. Stanowi bazę danych bibliograficznych artykułów naukowych opublikowanych w renomowanych czasopismach zagranicznych oraz w wiodących periodykach polskich.

Reprezentanci Ogólnopolskiego Porozumienia Organizacji Samorządowych oraz Narodowego Instytutu Samorządu Terytorialnego podpisali porozumienie. Określa ona ramy wspólnych projektów, prowadzenia badań i obopólnej promocji.

Z orzecznictwa sądów powszechnych z lat 2011–2025 wynika, że jednostki samorządu terytorialnego (JST) pozywają Skarb Państwa o niewystarczające dotacje na zadania zlecone i w większości przypadków wygrywają, choć nie zawsze odzyskują pełną kwotę roszczeń.

Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego przystępuje do ogólnopolskiego sondażu pracowników administracji samorządowej. W najbliższych dniach na adres mailowy urzędu (wskazany w bazie teleadresowej JST) otrzymają Państwo prośbę z NIST o udział w badaniu.

Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego będzie, w imieniu MSWiA, koordynować prace merytoryczne nad systemowymi zmianami legislacyjnymi w zakresie regulacji dotyczących zmian granic między gminami. W lutym tego roku NIST przygotował rekomendacje w tej sprawie, oparte o przeprowadzone badanie.

Na łamach Rzeczpospolitej ukazał się nowy artykuł na temat reformy finansowej JST, w którym eksperci oraz przedstawiciele samorządów wypowiadają się na temat wprowadzonych zmian.

Dyrektor Narodowego Instytutu Samorządu Terytorialnego prof. Paweł Swianiewicz gościł w 32 odcinku Podcastu Samorządowego Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej.

Prof. Paweł Swianiewicz był gościem na międzynarodowej konferencji "Intergovernmental Coordination in Polycrisis Times: Legal, Political and Financial Dimensions", zorganizowanej w dniach 26-27 czerwca w Lublinie. Dyrektor NIST wygłosił wykład otwierający konferencję zatytułowany "Trends in local autonomy in Europe".